Bác sĩ tư vấn cách phòng, chữa bệnh tiêu chảy ở trẻ em

30/06/2014 - 11:37 AM
Tiêu chảy là một trong những bệnh có nguy cơ tử vong cao, đặc biệt là đối với trẻ em. Vào mùa hè, trời nắng nóng là môi trường thuận lợi để virus, vi khuẩn phát triển, xâm nhập vào cơ thể con người và gây bệnh nên bệnh tiêu chảy càng có nguy cơ bùng phát.
Đẹp&Khỏe đã có cuộc trao đổi với Thạc sỹ, Bác sỹ Nguyễn Thị Hồng Nhân, Khoa Nhi tổng hợp, Bệnh viện Xanh Pôn về bệnh tiêu chảy để giúp độc giả hiểu và có những biện pháp phòng, trị bệnh kịp thời.

- Mùa hè được khuyến cáo là thời điểm dễ phát bệnh tiêu chảy, đặc biệt là đối với trẻ nhỏ, xin bác sĩ cho biết những nguyên nhân chính dẫn tới bệnh này?

Tiêu chảy cấp là bệnh thường gặp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Là bệnh đứng thứ hai sau bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính. Và là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em.

tieu-chay

Tiêu chảy cấp thường xẩy ra đột ngột: Trẻ đi ngoài trên 3 lần một ngày, phân lỏng, nhiều nước, hoặc có thể có mũi nhầy, máu. Thời gian kéo dài dưới 14 ngày, thông thường dưới 7 ngày. Đặc biệt vào mùa hè, tỷ lệ trẻ mắc tiêu chảy thường tăng cao.

Nguyên nhân: Do ăn uống: Do thiếu hoặc không có sữa mẹ nên trẻ không đủ sức đề kháng. Sai lầm chế độ ăn, ăn bổ sung không thích hợp; thành phần bữa ăn không cân đối dễ gây rối loạn tiêu hóa. Thức ăn ôi thiu, nhiễm khuẩn.

Tập quán: Làm tăng nguy cơ tiêu chảy như: Trẻ bú bình, ăn sam không đúng. Nước uống nhiễm bẩn, dụng cụ đựng nước bị ô nhiễm. Không rửa tay sau khi thay quần áo. Không vệ sinh cho trẻ hoặc trước khi nấu ăn. Xử lý phân, rác thải không tốt.

Tác nhân gây bệnh: Do virus: Rota virus chiếm trên 40%. Vi khuẩn: E.Coli chiếm 25%; còn lại là lỵ trực trùng, tả, thương hàn… Ký sinh trùng: Lỵ amip, trùng roi, nấm… Nhiễm trùng ngoài ruột của các bệnh lý như: Viêm tai giữa, viêm họng, viêm phổi… hay gây tiêu chảy.

- Khi mắc bệnh tiêu chảy, bệnh nhân thường có biểu hiện gì? Và hậu quả do bệnh này gây ra thế nào thưa bác sĩ?

Tiêu chảy cấp là một bệnh nguy hiểm, tại sao? Vì thường gây ra hai nguy cơ chính: tử vong và suy dinh dưỡng. Trẻ có thể tử vong do mất một lượng muối và nước lớn trong cơ thể, hiện tượng này gọi là mất nước.

Biểu hiện của bệnh tiêu chảy: Trẻ bị đi ngoài phân lỏng từ trên 3 lần/ngày, trong phân có thể có nhầy hoặc có máu. Kèm theo, trẻ có thể có nôn ra thức ăn, hoặc trẻ có thể có sốt nhẹ đến cao, quấy khóc. Đối với tiêu chảy do nguyên nhân ngoài đường tiêu hóa, trẻ có kèm theo các triệu chứng như ho trong bệnh lý viêm đường hô hấp, li bì, sốt cao, co giật trong viêm màng não…

Đặc biệt cần phải chú ý đến dấu hiệu mất nước khi trẻ bị tiêu chảy như mắt trũng, môi khô, uống nước háo hức, đi tiểu ít. Về tinh thần thì trẻ quấy, kích thích vật vã, nặng là li bì hôn mê.

- Tiêu chảy là một trong những bệnh có nguy cơ tử vong cao. Bác sĩ có thể tư vấn cho độc giả những biện pháp phòng và chữa bệnh tiêu chảy?

Các biện pháp phòng và chữa bệnh tiêu chảy:
Mục đích của điều trị là: Giải quyết hai hậu quả chính: Mất nước; Mất dinh dưỡng. Nguyên tắc của chúng ta là: Bù nước và điện giải (bổ sung nước); Hồi phục dinh dưỡng; Điều trị nguyên nhân.

Bổ sung nước: Với trẻ đang bú mẹ, cho trẻ bú thường xuyên và mỗi lần bú, cho trẻ bú lâu hơn. Nếu trẻ được bú mẹ hoàn toàn, cho trẻ uống thêm ORS hoặc nước đun sôi để nguội. Nếu trẻ không được bú mẹ hoàn toàn, cho trẻ uống thêm các loại nước sau: ORS, nước canh, nước cháo, nước hoa quả, nước đun sôi để nguội. Lượng dịch cần cho trẻ uống thêm so với lượng dịch uống hàng ngày là: dưới 2 tuổi: 50 – 100 ml sau mỗi lần đi ngoài, từ 2 tuổi trở lên: 100 – 200 ml sau mỗi lần đi phân lỏng.

Với trẻ không còn bú, mẹ nên cho trẻ uống nước thường xuyên từng ngụm nhỏ bằng chén hoặc thìa; Nếu có nôn, đợi sau 10 phút cho trẻ uống lại nhưng chậm hơn. Tiếp tục cho trẻ uống thêm các loại nước cho đến khi ngừng tiêu chảy. Ngoài ra, các bà mẹ cho trẻ bổ sung thêm kẽm.

Bs_nhan
Ths. Bs Nguyễn Thị Hồng Nhân đang chăm sóc bệnh nhân tại phòng bệnh

Hồi phục dinh dưỡng: Tiếp tục cho bú mẹ; Ăn đủ chất dinh dưỡng theo chế độ ăn của từng lứa tuổi; Cho trẻ ăn thức ăn lỏng, nhừ hơn bình thường để trẻ dễ tiêu hóa; Chia nhỏ bữa ăn; Cho trẻ ăn thêm 1 bữa mỗi ngày khi trẻ đã hết đi ngoài phân lỏng cho tới tuần thứ hai, sau đó (nếu là ỉa chảy cấp) và một tháng (nếu là ỉa chảy kéo dài). Lưu ý không kiêng khem thức ăn.

Về phòng ngừa: Cải thiện dinh dưỡng: Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn đến 4 – 6 tháng tuổi; Cho trẻ bú mẹ theo nhu cầu; bú đến 2 tuổi hoặc lâu hơn có thể; Cho ăn dặm bổ sung từ khi được trẻ được 4-6 tháng tuổi; Thành phần thức ăn được chia theo ô vuông thức ăn; Ăn thức ăn giàu chất dinh dưỡng, bảo quản và chế biến thức ăn hợp lý, đảm bảo vệ sinh; Thức ăn nấu xong để nguội ấm cho trẻ ăn ngay, nếu nguội phải đun lại.

Sử dụng nước an toàn: Dùng nước sạch, đủ nước, nhiều nước; Nước sinh hoạt phải xa chuồng gia súc, hố xí, cống thoát, rãnh thải; Tránh dùng nước bị ô nhiễm; Bảo quản nước tốt, có nắp đậy; Nước uống phải được đun sôi; Bình đựng có nắp; cốc, chén, thìa được rửa sạch, để khô ráo.

Vệ sinh cá nhân và gia đình: Tất cả thành viên trong gia đình phải thực hiện rửa tay xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc dọn, rửa phân cho trẻ…; Rửa tay trước khi nấu ăn; Sử dụng hố xí hợp vệ sinh; Xử lý phân, nước, rác an toàn, xa nguồn nước sử dụng.

Thực hiện tiêm chủng đầy đủ: Theo khuyến cáo của Chương trình Tiêm chủng mở rộng Quốc gia; trong đó có tiêm phòng sởi. Trẻ mắc sởi hoặc sau khi đã mắc sở dễ mắc bệnh tiêu chảy, lỵ nặng, gây tử vong; Khi tiêm phòng sởi đầy đủ trẻ có thể phòng ngừa được 25% tử vong có liên quan đến tiêu chảy ở trẻ dưới 5 tuổi.

- Xin bác sĩ cho biết những dấu hiệu nào đặc biệt ở trẻ nhỏ mắc tiêu chảy cần phải đi khám bác sĩ ngay?

Đối với các trường hợp bố mẹ cần phải đưa đến cơ sở y tế khám: Trẻ có sốt, ỉa lỏng nhiều lần, phân có máu, trẻ nôn nhiều, mệt, trẻ khát, hoặc bản thân bà mẹ thấy trẻ bệnh nặng hơn.

- Nhiều người có dấu hiệu bị tiêu chảy thường ăn các loại lá có vị đắng, chát như lá mơ lông, lá ổi,… Những cách chữa này có đúng không, thưa bác sĩ?

Trước đây, khi khoa học chưa phát triển, thuốc chưa đầy đủ… người dân thường có các bài thuốc nam để điều trị tiêu chảy. Hiện nay, người dân vẫn sử dụng một số lá có vị đắng chát như lá mơ lông, lá ổi… để điều trị tiêu chảy.

Xét về khía cạnh khoa học, một số lá có vị chát như lá ổi có hàm lượng chất tanin, mà tanin liên kết với các chất albuminnoid và chất nhầy của ruột, trung hòa các sản phẩm của sự xuất tiết ồ ạt của vách dạ dày-ruột. Còn lá mơ lông chứa 2 chất alkaloid: peaderin α và β, một chất tan trong ether kết tinh dưới dạng kim nhỏ, một chất vô định hình hơi tan trong rượu amylic, cloroform và benzen. Tác dụng của các  ethanol này chiết xuất có hoạt động chống co thắt hồi tràng chuột lang (được cô lập để tiếp tục nghiên cứu).

Nước ép từ lá mơ cho thấy hiệu ứng mạnh anthelmintic chống lại giun sán bò-Strongyloides spp, Trichostrongylus và Haemonchus spp.

Như vậy, thực tế là chúng ta vẫn có thể sử dụng những lá này để điều trị tiêu chảy.

- Hiện nay có hai loại tiêu chảy: Tiêu chảy cấp và tiêu chảy kéo dài. Xin bác sĩ cho biết sự khác nhau của hai chứng bệnh này?

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới, ở trẻ em, tiêu chảy cấp là tiêu chảy dưới 14 ngày, tiêu chảy kéo dài là từ 14 ngày trở lên. Sự khác nhau về triệu chứng của hai loại tiêu chảy này không quá lớn, chủ yếu là từ tiêu chảy cấp do điều trị không đúng hoặc không cẩn thận dễ dẫn đến tiêu chảy kéo dài. Một số các nguyên nhân khác của tiêu chảy kéo dài như tiêu chảy bất dung nạp đường lactose, dị ứng thức ăn, rối loạn chuyển hóa…

- Mùa hè là mùa du lịch, bác sĩ có lời khuyên nào cho những người gặp bệnh tiêu chảy khi đi du lịch?

Mùa hè là mùa của du lịch, vì vậy việc ăn uống khó giữ vệ sinh hơn. Đặc biệt việc tìm hiểu về văn hóa ẩm thực của các vùng miền nên dễ ăn những thức ăn lạ có thể gây tiêu chảy. Do đó, các gia đình khi đi du lịch xa nên chuẩn bị một số thuốc thông dụng như thuốc hạ sốt, kháng sinh đường tiêu hóa: Ciprofloxacin, Biseptol, gói ORS để bù nước, men vi sinh để cân bằng vi khuẩn đường ruột.

Trường hợp bị tiêu chảy, phải bù đủ nước, hạ sốt khi có sốt, nếu kèm đau bụng và tiêu chảy có nhầy máu, có thể uống kháng sinh đường tiêu hóa. Và cố gắng đến cơ sở y tế gần nhất để được khám và điều trị.

-    Xin cảm ơn bác sĩ!
Tác giả: Thu Hường (Đẹp&Khỏe)

Gửi bình luận của bạn (0)
Lưu ý: Để được bác sĩ trả lời các câu hỏi, độc giả vui lòng gửi vào mục hỏi đáp

 
 
 
Mã an toàn:
   =